Wstecz Publikacja raportu „Ocena zasobów pomocy społecznej województwa małopolskiego za rok 2025”

Tegoroczna edycja raportu przynosi wyraźny sygnał: przyszłość polityki społecznej będzie w coraz większym stopniu związana z opieką, usługami środowiskowymi i szukaniem sposobów na wspieranie ludzi w ich własnych domach i społecznościach.

W 2025 roku ze świadczeń pomocy społecznej w Małopolsce korzystało 90,3 tys. osób, czyli 2,6 proc. mieszkańców regionu. To najniższy poziom w całym 15-letnim okresie prowadzenia „Oceny zasobów pomocy społecznej”. Od 2012 roku liczba osób korzystających ze świadczeń zmniejszyła się o 61,8 proc.

Nie oznacza to jednak, że potrzeby mieszkańców są mniejsze – zmienia się ich charakter.

Najczęstszym powodem korzystania z pomocy społecznej jest dziś długotrwała lub ciężka choroba, wskazywana w 2025 roku w przypadku 54 proc. klientów. Kolejne miejsca zajmują ubóstwo (44,7 proc.) i niepełnosprawność (37,3 proc.). W ciągu ostatnich kilkunastu lat wyraźnie wzrósł udział osób korzystających ze wsparcia z powodu choroby i niepełnosprawności, podczas gdy znaczenie bezrobocia czy samego ubóstwa zmalało.

To jedna z najważniejszych zmian opisanych w raporcie. Coraz częściej potrzebne jest nie tylko wsparcie finansowe, ale także pomoc w codziennym funkcjonowaniu, opieka, rehabilitacja czy działania zapobiegające izolacji społecznej.

Starzejące się społeczeństwo i samotność

W 2025 roku osoby w wieku 60 lat i więcej stanowiły już 24,9 proc. mieszkańców Małopolski – niemal 853 tys. osób. Jednocześnie wzrósł udział gospodarstw jednoosobowych wśród odbiorców pomocy społecznej. W 2012 roku stanowiły one 38,7 proc., a w 2025 roku już 60,2 proc.

Oznacza to, że system coraz częściej wspiera osoby starsze, mieszkające samotnie i wymagające pomocy w codziennym życiu. Jak wskazuje raport, pomoc społeczna w coraz większym stopniu staje się więc również systemem wsparcia senioralnego.

Jednocześnie rozwój usług świadczonych w miejscu zamieszkania nie nadąża za potrzebami. W 2025 roku gminne usługi opiekuńcze, w tym specjalistyczne i sąsiedzkie, objęły 7779 osób. To o 359 osób więcej niż rok wcześniej.

Raport podkreśla potrzebę rozwijania rozwiązań środowiskowych takich, jak: usługi opiekuńcze, sąsiedzkie, mieszkania treningowe i wspomagane czy centra usług społecznych. Ich celem jest umożliwienie mieszkańcom możliwie długiego funkcjonowania we własnym domu i lokalnej społeczności, zamiast przenoszenia wsparcia wyłącznie do instytucji.

W 2025 roku w Małopolsce działało 145 mieszkań treningowych i wspomaganych, z których korzystało 414 osób. Jednocześnie aż 125 gmin nie prowadziło tego typu mieszkań, co pokazuje, że dostęp do nowych form wsparcia jest wciąż nierówny.

Przestrzeń dla innowacji społecznych

Raport pokazuje, że wyzwaniem na kolejne lata będzie nie tylko zwiększanie liczby usług, ale przede wszystkim szukanie nowych sposobów ich organizowania i łączenia. Centra usług społecznych, mieszkania wspomagane, usługi sąsiedzkie czy współpraca samorządów z organizacjami społecznymi mogą tworzyć bardziej elastyczny system wsparcia, odpowiadający na zmieniające się potrzeby mieszkańców.

Innowacja społeczna nie musi oznaczać zupełnie nowego rozwiązania. Może polegać na połączeniu istniejących zasobów, ludzi i usług w taki sposób, aby wsparcie było dostępne wcześniej, bliżej miejsca zamieszkania i lepiej dopasowane do konkretnej osoby.

Cały raport jest dostępny tutaj.

Fot. Magnific oraz materiały ROPS Kraków