Świat zmieścił się w goglach

– Kiedy założył gogle VR i zobaczył sanktuarium, jego reakcja była niezwykła. Ogromnie się wzruszył, momentalnie wróciły mu wszystkie wspomnienia, opowiedział nam o pielgrzymce, o ludziach, których tam spotkał, o tym, co wtedy czuł – mówi dr Nina Woderska, specjalistka ds. animacji senioralnej i międzypokoleniowej w Stowarzyszeniu CREO, która od blisko dekady wykorzystuje w swojej pracy innowacje społeczne.

To jeden z dziesiątek podobnych momentów, które od kilku lat zdarzają się w DPS-ach, klubach seniora, a ostatnio także w celi zakładu karnego w Grudziądzu. Podczas każdych prowadzonych przez Ninę zajęć, człowiek, którego ciało albo okoliczności odcięły od świata, na kilkanaście minut przestaje czuć ograniczenie. A ci, którzy to obserwują, wciąż nie mogą uwierzyć, że coś tak prostego może mieć aż tak duże znaczenie.

Elżbieta ma 70 lat, jest po amputacji nogi i od dawna nie opuszcza swojego wieloosobowego pokoju. Lubi disco polo i krzyżówki. Halina, 64-letnia mieszkanka tego samego DPS-u, po udarze i z niewydolnością serca, potrafi godzinami opowiadać o filmach. Łucja porusza się o lasce, ale wychodzi poza teren placówki i kocha muzykę oraz taniec. Zofia, po udarze, z afazją, marzyła, żeby zobaczyć coś nowego. Wanda, najstarsza z grupy, ma 97 lat i całe życie pasjonowała się dalekimi podróżami. Wiesława od lat nie chwyta przedmiotów lewą ręką, ale wciąż lubi śpiewać.

To sześć kobiet z Domu Pomocy Społecznej im. bł. Edmunda Bojanowskiego w Poznaniu, które między listopadem 2021 a styczniem 2022 roku jako pierwsze przetestowały model zajęć z użyciem gogli VR zaprojektowany specjalnie dla osób starszych o ograniczonej mobilności. Każda z nich wzięła udział w sześciu spotkaniach. Wszystkie zadeklarowały chęć kontynuowania.

Mieszkańcy DPS-ów mają bardzo różne zainteresowania, ale niemal nikt nie miał wcześniej kontaktu z nowymi technologiami. W trakcie zajęć seniorzy po raz pierwszy zetknęli się z goglami VR. Początkowy lęk przed technologią szybko zmienił się w niedowierzanie i oczarowanie. Uczestnicy zobaczyli, że dzięki wirtualnej rzeczywistości można podróżować do najdalszych zakątków świata bez wychodzenia z domu. Zniknęły ograniczenia związane z chorobą czy mobilnością. 

Najchętniej wybieranym scenariuszem był spacer brzegiem morza, który przynosił relaks i wyciszenie. Zaraz za nim znalazły się zajęcia z muzyką orkiestrową, podróże po świecie i spotkania ze zwierzętami. 

– Czułam radość, szczególnie na filmie z małpkami. Cieszę się, że mogłam się tam przenieść – mówiła jedna z uczestniczek.

Za projektem stoi Stowarzyszenie CREO (Centrum Rozwoju Edukacji Obywatelskiej). To Joanna Bauerfeind i Ryszard Michalski z CREO wpadli na pomysł i zgłosili go do Inkubatora Wielkich Jutra, gdzie otrzymał grant na realizację. Metodyczną stroną modelu – od scenariuszy zajęć po sposób pracy z uczestnikami – zajęła się dr Nina Woderska, animatorka, która wraz z zespołem doprowadziła projekt do formy, jaka dziś trafia do kolejnych placówek. 

– Pracę nad projektem zaczęłam od rozmów z ludźmi. Na ich podstawie przygotowałam scenariusze zajęć. Starałam się wyczuć, co może być dla nich ważne, co może wywołać emocje, bo to doświadczenie opiera się właśnie na emocjach, na marzeniach i wspomnieniach – mówi Nina.

Gogle VR same w sobie nie są niczym nowym – od lat wykorzystuje się je w marketingu, terapii fobii czy pracy z dziećmi w spektrum autyzmu. Ale pomysł, żeby wykorzystać tę technologię w DPS-ach, wśród osób o ograniczonej mobilności i percepcji, i dać im dzięki temu dostęp do kultury, sztuki i przyrody – okazał się rewelacyjny. 

Od czasu zajęć prowadzonych przez Ninę, w domach pomocy społecznej zaczęły pojawiać się gogle. CREO szkoli personel placówek, dzięki czemu może on samodzielnie prowadzić zajęcia. Pomysł odrywa się od autorów i zaczyna żyć w instytucji, co jest najlepszym możliwym dowodem na to, że innowacja społeczna faktycznie działa.

– Niedawno miałam okazję pojechać z goglami VR do zakładu karnego w Grudziądzu, gdzie Służba Więzienna chciała przetestować nasze rozwiązanie z osadzonymi seniorkami. To było niezwykłe doświadczenie, bo po raz kolejny zobaczyłam, że ograniczenia fizyczne czy miejsce, w którym ktoś przebywa, nie muszą oznaczać całkowitego odcięcia od świata. Kiedy osadzone kobiety założyły gogle, pojawiły się te same reakcje, które obserwowaliśmy wcześniej u seniorów. Mówiły, że przez chwilę zapomniały, gdzie są, że nie czuły się jak osoby za kratami, tylko jakby znalazły się w zupełnie innym miejscu. Pojawiło się rozluźnienie, radość i dużo śmiechu. Podróżowałyśmy gondolą po Wenecji, nurkowałyśmy, zwiedzałyśmy różne miejsca. Niektóre osoby od razu chciały próbować kolejnych doświadczeń, np. skoku ze spadochronem czy lotu na paralotni – mówi Nina.

Zajęcia z użyciem VR pojawiają się w różnych miejscach, np. na uczelniach – Wyższa Szkoła Bankowa we Wrocławiu uczy w ten sposób logistyki, Akademia Leona Koźmińskiego i PWSZ w Suwałkach prowadzą zajęcia z kryminalistyki, SGGW szkoli przyszłych weterynarzy. Ale to wciąż świat ludzi młodych, sprawnych, obeznanych z technologią. Projekt Stowarzyszenia CREO poszedł w dokładnie przeciwnym kierunku – do ludzi, o których nikt wcześniej nie pomyślał jako o użytkownikach VR. W Polsce podobnego rozwiązania w DPS-ach jeszcze nie było.  

Debata o nowych technologiach często sprowadza się do dwóch skrajności: albo strachu, że technologia zastąpi relacje międzyludzkie, albo naiwnego entuzjazmu, że wystarczy dać gadżet, żeby rozwiązać problem samotności. Doświadczenie z Poznania pokazało, że gogle VR stały się pretekstem do rozmowy, wywołały śmiech i poprawiły kontakt z opiekunkami, które dzięki wspólnie przeżywanym emocjom zbliżyły się do podopiecznych bardziej niż podczas rutynowych czynności.

Gogle VR za dwa tysiące złotych nie rozwiążą problemu samotności w domach pomocy społecznej. Nie zastąpią opieki, personelu ani obecności bliskich. Mogą jednak stać się impulsem do rozmowy, wywołać emocje, pobudzić wspomnienia i na chwilę otworzyć drzwi do świata, który dla wielu mieszkańców DPS-ów od dawna pozostawał niedostępny. Dla CREO są więc jednym z narzędzi budowania aktywności i relacji.

Podobną rolę odgrywają pozostałe działania stowarzyszenia: animaloterapia, alpakoterapia, dogoterapia, hortiterapia czy prowadzone od tego roku międzypokoleniowe warsztaty z wykorzystaniem klocków konstrukcyjnych. Jak podkreśla Nina, wspólne budowanie angażuje motorykę, pamięć i wyobraźnię, a przede wszystkim daje młodszym i starszym pretekst do rozmowy. Z tych doświadczeń korzystają już kolejne domy pomocy społecznej, do których zespół CREO dociera ze swoimi programami.

Poznaj innowację społeczną “Senior w świecie VR”.

Sprawdź materiał wideo